W Kasubi Tombs pochowani są czterej wyjątkowi kabaka (królowie) królestwa Bugandy. Każdy z nich panował w burzliwych czasach, zaś historie związane z ich panowaniem usłyszycie zarówno w Kasubi Tombs jak i Kabaka Palace.
Spis treści:
Jedziesz do Ugandy? Ten artykuł w PDF możesz wydrukować lub wgrać w telefon.
Mutesa I – następca spośród 127 dzieci
Mutesa I (1837-1884) jest uważany za jednego z najwybitniejszych (choć despotycznych) władców Bugandy. Za jego czasów w kraju wprowadzono islam, zaś kontakty z misjonarzami doprowadziły do rozwoju edukacji. Władca zmieniając religię brutalnie narzucał swe wybory poddanym: w 1875 r. nakazał ściąć tych, którzy nie przeszli na islam.
Kabaka Mutesa I
W tym samym roku wysłał list do królowej Wiktorii prosząc ją, o przysłanie nauczycieli i misjonarzy, aby szerzyli europejską wiedzę i ewangelię (co w owych czasach było przekazywane w jednym pakiecie). Pod wpływem misjonarzy kabaka rozważał przyjęcie chrześcijaństwa, oznaczało to jednak, że musiałby mieć jedną żonę. Jedną! Ale jak wybrać ją spośród 85 oficjalnych małżonek, świadczących o witalności kabaki?
List Mutesy I do królowej Wiktorii.
Władca miał 127 dzieci – wybór jego następcy nie był zatem łatwy. Zwłaszcza, że tu tronu nie dziedziczy pierworodny, lecz wybierają go przywódcy klanów i członkowie rodziny. Najpierw długo dyskutują o potencjalnych kandydatach. Jaki mają charakter, czy przestrzegają tradycji. Wszystko jest brane pod uwagę aż w końcu podejmuje się decyzję (konsultowaną rzecz jasna z duchami przodków i duchami królestwa).
Każdy kabaka jest spadkobiercą wielowiekowej tradycji, zatem by sprostać takiemu wyzwaniu – musi być odpowiednią osobą. Liczy się osobowość następcy: matka Mwangi II była dziesiątą z żon Mutesy I. Przy tak ogromnej rodzinie sukcesja oparta o cechy danej osoby była bezpieczniejszą formą przekazywania tronu (w odróżnieniu od stosowanego w Europie systemu zabijania konkurentów do władzy).
Islam jest do dziś drugą najpopularniejszą religią w kraju.
Mwanga II – król wygnany
Mwanga II (1868-1903) został władcą w wieku 16 lat i nigdy nie urzędował w pałacu Kasubi, gdzie pochowano jego ojca. Zbudował za to pałac na wzgórzu Mengo, wzorowany na pałacu Buckingham – nazywany Mengo Palace (inne nazwy pałacu to Lubiri lub Twekobe co znaczy pracować razem w języku luganda).
Kabaka Mwanga II
Kabaka Palace na wzgórzu Mengo.
Jego panowanie przypadło na burzliwe czasy „wyścigu o Afrykę” gdy europejskie państwa rozdzielały między siebie kolonie. Obawiając się, że dworzanie, którzy przyjęli chrześcijaństwo, staną się zagrożeniem dla tradycyjnego porządku i religii, rozkazał zabić grupę 22 katolików i 23 anglikanów. Nazwano ich później Męczennikami Ugandyjskimi a ich sanktuaria w Kampali są ważnym miejscem pielgrzymek.
Bazylika Męczenników Ugandy w Namugongo (Kampala).
W efekcie Brytyjczycy osadzili na tronie brata Mwangi II, a po miesiącu zamienili go na kolejnego brata. Tyle, że Mwanga II znał się na polityce: 1894 r. zgodził się uczynić Bugandę brytyjskim protektoratem, w zamian za co pozwolono mu odzyskać tron. Jednak nie porzucił marzeń o niepodległości, wypowiadając wkrótce wojnę imperium.
W 1897 roku jego wojsko zostało pokonane w walce a on sam został schwytany i poddany torturom, po czym zesłano go na Seszele. Podczas wygnania został zmuszony do wstąpienia do Kościoła Anglikańskiego poprzez przymusowy chrzest i otrzymał imię Danieri (Daniel). Zmarł mając 35 lat na Seszelach w 1903 roku, w wyniku głodu i tortur zadanych przez brytyjskich żołnierzy. Jedna z żon, która udała się z nim na wygnanie, zawiązała na jego ramieniu wstążkę, aby rozpoznano ciało, gdy nadejdzie czas sprowadzenia go do ojczyzny. Po latach został pochowany obok swego ojca w Kasubi Tombs.
W misji katolickiej Męczenników Ugandyjskich w Munyonio (Kampala) działają polscy misjonarze.
Daudi Cwa II – król zmian
Daudi Cwa II (1896-1939), piąty syn Mutesy II, został królem mając roczek, nie było zatem mowy o wybieraniu go na podstawie osobowości. Jednak w jego imieniu rządzili regenci, zaś on sam okazał się dobrym władcą i zręcznym politykiem. Gdy rozpoczęła się I wojna światowa, zachęcał do mobilizacji mężczyzn z Bugandy, za co przez Brytyjczyków został odznaczony orderami.
Kabaka Daudi Cwa II
Fakt mało znany w Europie: w obu wojnach światowych wykorzystano na froncie rekrutów z różnych krajów Afryki – szacuje się że podczas II wojny do europejskich armii wcielono ponad milion żołnierzy, nie dotrzymując potem żadnych z obietnic, które im złożono.
Do osiągnieć tego władcy zalicza się wspieranie niezależności kobiet, wprowadzenie małżeństw kościelnych (co ograniczało liczbę żon do jednej!), utworzenie drużyny piłkarskiej (Uganda Cranes debiutancki mecz rozegrały w 1926 r. przeciwko Kenii remisując 1:1) oraz… pozwolenie kobietom na jedzenie kur i jajek!
To ostatnie wydawało mi się nieco absurdalne jako osiągnięcie, ale każdy z przewodników w Kapali wymieniał je jako przykład wprowadzanych przez Daudi pozytywnych zmian, wcześniej bowiem jajka i kury były tabu, zakazane dla kobiet. Wprowadzenie ich do diety pozwoliło milionom Ugandyjek na zdrowsze żywienie.
Ugandyjki zawdzięczają Daudi Cwa II możliwość jedzenia kur i jajek.
Edward Mutesa II – pierwszy prezydent
Edward Mutesa II (1924-1969) został koronowany na kabakę w swe osiemnaste urodziny – w 1942 r., trzy lata po śmierci swego ojca Daudi Cwa II. Nieprzewidzianym efektem drugiej wojny światowej było dążenie do odzyskania niepodległości przez kolonie. Afrykańscy żołnierze na froncie nie tylko nauczyli się posługiwać nowoczesną bronią, lecz także zobaczyli iż biali (ginący obok nich) nie są panami świata. Po powrocie zakładali organizacje walczące o wolność ich krajów.
Kabaka Edward Mutesa II
Nie inaczej było w Bugandzie: Edward Mutesa II w 1953 roku próbował doprowadzić do secesji od Wielkiej Brytanii, za co został skazany na wygnanie. Spowodowało to masowe protesty (nazwane przez historyków „kryzysem kabaki”), co doprowadziło do powrotu króla dwa lata później. Odzyskanie niepodległości było kwestią czasu. W 1962 roku, Mutesa dołączył do monarchistycznej partii Kabaka Yekka, która następnie utworzyła koalicję z Kongresem Ludowym Ugandy Miltona Obote.
W 1963 roku (rok po odzyskaniu niepodległości) Mutesa II został mianowany pierwszym prezydentem Ugandy, a Obote został premierem.
Kabaka Mutesa II podczas obchodów niepodległości Ugandy w 1964 r. (fot. Wikipedia)
Kabaka rządził do 1966 r. gdy Milton Obote dokonał zamachu stanu i przejął władzę. Mutesa II otrzymał azyl w Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł otruty w 1969 r. Jego ciało sprowadzono w 1971 r. zaś Idi Amin (ówczesny prezydent) wyprawił mu uroczysty pogrzeb. Ironią losu jest fakt, że Idi Amin dowodził atakiem na pałac Mutesy podczas zamachu stanu…
Prezydenci Ugandy od niepodległości do dnia dzisiejszego (foto zrobione w 2026 r.)
Opowieści o tych wybitnych władcach usłyszysz w Kampali w Kasubi Tombs oraz pałacu kabaków (Mengo Palace). Życie toczy się dalej: obecnym kabaką królestwa Bugandy jest Muwenda Mutebi II, syn Mutesy II. Jest on ceremonialną i religijną głową wszystkich klanów – Ssabataką i przywódcą duchowym 7,5 miliona Gandów.
Kabaka Muwenda Mutebi jest aktualnym władcą Bugandy.
Wiele aktualnych informacji z różnych krajów Afryki oraz realną pomoc dzieciom (także w Ugandzie) znajdziesz na stronach fundacji W Stronę Afryki.
(c) Anka Olej-Kobus | AfrykAnka
